YENİ ÇEVRE KANUNUYLA HAYATIMIZDA NELER DEĞİŞİYOR

Uzun zamandır taslağı üzerinde çalışılan “Çevre Kanunda Değişiklik” yapılması konusu, 10 Aralık 2018 tarihinde 30621 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun adı ile yürürlüğe girdi. İşte yeni çevre kanununda öne çıkan başlıklar ;

Uzun zamandır taslağı üzerinde çalışılan “Çevre Kanunda Değişiklik” yapılması hususu Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi. Yeni kanun ile hayatımızda birçok yeni uygulamanın gelmesi ile birlikte Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, “Çevre Kirliliğinin” önüne geçmek, geleceğe daha güzel, yaşanabilir bir çevre bırakmak adına caydırıcı cezaları da Kanun ile duyurmuş oldu.

Kabul edilen maddelere göre, çevrenin korunması, çevre kirliliğinin önlenmesi ve giderilmesi için plastik poşet, plastik ambalaj kullanımının azaltılması, depozito uygulaması, kirliliğin önlenmesine yönelik teminat alınması gibi mekanizmalar kullanılacak.

Yürürlüğe giren yeni Kanun’da dikkat çeken başlıklar;

Plastik Poşetler Ocak 2019’dan itibaren ücretli

TBMM Çevre Komisyonu'nda kabul edilen Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapan Teklifin 9. maddesine göre; plastik alışveriş poşetleri tüketiciye en az 25 kuruştan satılacak. Plastik poşetleri ücretsiz veren satış noktalarına, kapalı satış alanının her metrekaresi için 10 lira idari para cezası uygulanacak.

Egzoz Emisyon Ölçümü Yaptırmamanın Cezası

Egzoz gazı ölçümü yaptırmayan motorlu taşıt sahiplerine bin 250 TL cezai yaptırım uygulanacak. Araç, yönetmeliklerle belirlenen standartlara aykırı emisyona neden oluyorsa ceza 2 bin 500 TL’ye çıkacak.

Sıfır Atık Yönetim Sistemi Kuran İşletmelere Teşvik

Kanunun 7. maddesi ile 2872 sayılı Çevre Kanunu’na; atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi ve toplanması amacıyla sıfır atık yönetim sistemi kuran ve uygulayan belediyelere, il özel idarelerine, kurum, kuruluş ve işletmelere Bakanlıkça teşvik uygulaması yapılır. Bu hükmün uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenmektedir. Dolayısı ile üretici, ithalatçı ve piyasaya sürenlerin toplanması, taşınması, geri kazanımı, bertaraf edilmelerine dair yükümlülüklerinin yerine getirilmesi amacıyla birlikler oluşturma zorunluluğu devam edecek.

Geri Kazanım Katılım Payı

Plastik alışveriş torbaları için satış noktalarından 15 kuruş, lastik, akümülatör, piller ve araç bataryaları, otomotiv pilleri, madeni yağ, bitkisel yağ, elektrikli ve elektronik eşya (televizyon, küçük ev aletleri, buzdolabı ve soğutucular gibi beyaz eşyalar) piyasaya sürenlerden, ithalatçılardan belirtilen miktarlarda geri kazanım katılım payı tahsil edilecek.

Bu Kanunun ek 11 inci maddesine aykırı olarak geri kazanım katılım payını ödemediği tespit edilenlere katılım payı tutarının yüzde 20 fazlası idari para cezası olarak veriliyor.

Depozito Uygulaması

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, çevre kirliliğinin önlenmesi amacı ile belirleyeceği ambalajlar için depozito uygulamasını, 1 Ocak 2021 tarihi itibari ile zorunlu tutacak. Depozito kapsamındaki ambalajlı ürünlerin, satış noktaları, depozito uygulaması toplama sistemine katılım sağlayacak.

Diğer İdari Para Cezaları

  • Katı yakıt özelliklerini sağlamayan yakıtları ithal eden veya satanlarla, katı yakıtların depolanması, taşınması, yüklenmesi, boşaltılması veya torbalanmasına ilişkin düzenlemelere uymayanlara 10 bin lira, belgelerin veya izinlerin alınmaması durumunda ise 15 bin lira idari para cezası verilecek.
  • Öngörülen yasaklara ve sınırlamalara aykırı olarak petrol ve petrol türevleri tahliyesi veya deşarjı yapan tankerlerle katı atık bırakan veya evsel atıksu deşarjı yapan diğer deniz araçlarına uygulanan idari para cezaları da artırılıyor.
  • Petrol ve petrol türevleri (ham petrol, akaryakıt, sintine, slaç, slop, rafine ürün, yağlı atık ve benzeri) tahliyesi veya deşarjı yapan tankerlerden, bin grostona kadar olanlar için groston başına 400 lira, bin ile 5 bin groston arasında olanlara, bu miktar ve ilave her groston başına 100 lira, 5 bin grostondan fazla olanlara ise bu miktarlar ve ilave her groston başına 10 lira ceza uygulanacak.
  • Petrol türevleri veya kirli balast tahliyesi yapan gemi ve diğer deniz vasıtalarından bin grostona kadar olanlar için groston başına 100 lira, bin ila 5 bin groston arasında olanlara bu miktar ve ilave her groston başına 20 lira, 5 bin grostondan fazla olanlara ise bu miktarlar ve ilave her groston başına 5 lira ceza kesilecek.

 

Kanun’da Öne Çıkan Diğer Maddeler

Karayolları Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasına, "otoyolların habitatları böldüğü yerlerde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün görüşünü alarak yaban hayvanlarının geçişlerine izin verecek menfez, ekolojik köprü ve benzeri tesisleri yapmak", "otoyollarda yaban hayvanlarından kaynaklanacak trafik kazalarını önlemek maksadı ile kafes tel çit yapmak" ve "karayollarına yaban hayvanlarının muhtemel yaşam alanlarının bulunduğu bölgelerde uyarıcı levhalar koymak" ekleniyor.

İmar Kanunu'na, "Mekansal Strateji Planı" başlığı ekleniyor. "Ekonomik, sosyal politikalar ve çevre politikaları ile stratejilerini mekanla ilişkilendirerek fiziki gelişmeyi ve sektörel kararları yönlendiren, ülke bütününde ve gerekli görülen bölgelerde hazırlanan, raporu ile bütün olan plan" şeklinde tanımlanan Mekansal Strateji Planı doğrultusunda, "Nazım İmar Planı" ve "Çevre Düzeni Planı" tanımlarında da uyum değişiklikleri yapılıyor.

Mekansal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekansal Strateji Planlarına uygun olarak "Çevre Düzeni Planları" ve "İmar Planları" kademelerinden oluşacak. İmar planları ise "nazım imar planı" ve "uygulama imar planı" olarak hazırlanacak. Her plan, bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanacak.

Mekansal strateji planlarında; kalkınma planı ile varsa bölge planları, bölgesel gelişme stratejileri ve diğer strateji belgelerinde ortaya konulan hedefler dikkate alınacak.

Büyükşehirlerde 1/25.000 ölçekli nazım imar planının yapılmış olması halinde, gerekli görülen bölgelerde 1/5000 ölçekli nazım imar planlarının yapılmasına engel teşkil etmeyecek.

İmar mevzuatına konu edilen veriler arasına, gelişen teknolojinin getirdiği yeni teknikler dikkate alınarak "orto-görüntüler" de dahil ediliyor.

Nitelikli Yapılaşma İçin Sınıflandırılmış Yetki Belgesi

Kamu kurum ve kuruluşlarınca inşaatın yapımına ve denetimine ilişkin hizmet alımı yapılmış ise inşaatın yapımına ve denetimine ilişkin her türlü fenni mesuliyet, kamu kurum ve kuruluşu adına danışman firmanın mimar ve mühendislerince üstlenilebilecek.

İlgili kanuna göre, nitelikli yapılaşmanın sağlanabilmesi ve müteahhitlerin ihtisaslaşmasının sağlanması amacıyla yetki belgeleri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca sınıflandırılacak.

Ruhsatsız veya mevzuata aykırı başlanan yapılar, idare tarafından tespit edildiğinde mühürlenecek ve inşaatı durdurulacak. Ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıklarının giderilemeyeceği anlaşılan yapılar, bir aylık süre beklenmeden belediye veya valilikçe yıktırılacak.

1 Haziran 2019'dan itibaren imar uygulaması görmemiş alanlarda hazırlanıp onaylanacak yeni imar planlarında, bisiklet yolları ile bisiklet park istasyonları zorunlu hale gelecek. Topografya ve arazi eğimi nedeniyle bisiklet yolu yapılamayan yerlerde ise yaya yolları düzenlenecek.

Antalya'nın Aksu ilçesindeki Çalkaya bölgesindeki halkın, 1990'lı yıllarda yapılan imar planlarına bağlı olarak 70'in üzerinde imar uygulaması sonucu ortaya çıkan mağduriyetleri giderilecek. Buna göre kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilen alanlarda, tescilli olan mevcut parseller esas alınarak imar uygulanacak.

Kıyıda, uygulama imar planı kararı ile enerji iletim hatları yapılabilecek. Su alanlarında (deniz, tabii ve suni göller) imar planı kararı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca yenilenebilir enerji kaynak alanı olarak ilan edilen alanlarda, yenilenebilir enerji üretim santralleri yapılabilecek.

Hazineye ait kamu konutlarından kat irtifakı kurulmuş olanlar da bağımsız bölümler halinde satılabilecek ve bu konutlarda oturanlar öncelikli alım hakkından yararlanabilecek.

Yazılı Uyarı, İdari Para Cezası Ve Lisans İptali

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, riskli yapı tespiti için lisanslandırılan kurum ve kuruluşların faaliyetlerini denetleyebilecek. Görevlerini gereği gibi yerine getirmemeleri durumunda, işlenen fiilin ağırlığına göre yazılı olarak uyarı, idari para cezası ve lisans iptal cezası uygulanabilecek.

İki kez yazılı olarak uyarı cezası alınmasından sonra uyarı cezasını gerektiren başka bir fiilin tespit edilmesi, riskli yapı tespitinde yapıya ilişkin verilerin eksik veya yanlış alınarak hesap yapılması sonucu riskli bir yapının risksiz veya risksiz bir yapının riskli olarak tespit edilmiş olması ile yapıda teknik inceleme yapılmadan "riskli yapı tespit raporu" hazırlanması durumunda 15 bin lira idari para cezası verilecek. 

Lisanslandırma şartlarının kaybedilmesi üzerine verilen süre içinde şartların sağlanmaması, lisans başvurusunda gerçeğe aykırı bilgi ve belge sunulduğunun tespit edilmesi, mevcut olmayan bir yapı hakkında "riskli yapı tespit raporu" hazırlanması ile daha önce 3 kez idari para cezası alınmış olması durumunda lisans iptal edilecek.

Lisansı iptal edilen kuruluşların ortakları, bu kuruluştaki hisselerini devretseler dahil 5 yıl süreyle başka bir lisanslı kuruluşa ortak olamayacak, bunların kurdukları kuruluşlara lisans verilmeyecek.

Harç Muafiyeti

Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'da yapılan değişiklikle anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda ikamet etmek şartıyla sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut veya iş yeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabilecek.

Bu kanun kapsamında hisseleri oranında paydaşların en az üçte iki çoğunluğu ile alınan karara katılmayanların hisselerinin anlaşan diğer maliklerce satın alınmak istenilmemesi durumunda riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarında, bu hisselerin rayiç bedeli bakanlıkça ödenmek kaydıyla Hazine adına satın alınacak.

Bu kanun kapsamındaki yapıların maliklerine ve bu yapılarda kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak en az bir yıldır ikamet eden veya bunlarda iş yeri bulunanlara, bu amaçla kullandırılan krediler dolayısıyla lehe alınacak paraları, banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisna tutulacak.

Dönüşüm uygulamalarını teşvik etmek için yeni yapıların ilk satışlarında harç muafiyeti getirilecek. Bakanlık, riskli alanlar rezerv yapı alanları ve riskli yapıların bulunduğu parsellerdeki uygulamalarda faydalanılmak üzere, özel kanunlarla öngörülen alanlara ilişkin olanlar da dahil, her tür ve ölçekteki planlama işlemlerine esas teşkil edecek standartları belirlemeye, bu standartları plan kararları ile tayin etmeye ve özel standartlar ihtiva eden planlar ve kentsel tasarım projeleri yapmaya, yaptırmaya ve onaylamaya yetkili olacak.

Teklifte mahalli idarelerin İçişleri Bakanlığından Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bağlanması dolayısıyla bazı teknik düzenlemeler de yer alıyor.

Resmi Gazete'de yayınlanan kanun değişikliği için tıklayınız.